DRUK OP HET LOGO

Pater Damiaan is op 1 december 2005 verkozen tot grootste Belg.

Jozef De Veuster, (Tremelo, 3 januari 1840 - Molokaï (Hawaï), 15 april 1889) was een Vlaamse Picpus-pater en missionaris, bekend voor zijn werk voor leprapatiënten.

Hij werd geboren als zevende kind in een boerengezin met acht broers en zussen. Toen hij 15 jaar oud was ging hij werken in de graanhandel van zijn vader maar hij wou eigenlijk priester worden. Hij ging naar het college van 's-Gravenbrakel, en trad vervolgens in bij de Congregatie van de Heilige Harten van Jezus en Maria in Leuven, waarbij hij de broedernaam Damiaan koos. Hij werd een broeder Picpus op 7 oktober 1860, in navolging van zijn broer. Na zijn studies kreeg pater Damiaan toestemming om als missionaris te gaan werken op de Hawaii-eilanden. Hij vervulde daarmee de droom van zijn broer, die zelf niet kon gaan. Hij kwam aan in Honolulu op 19 maart 1864. Hij werd daar op 21 mei 1864 tot priester gewijd. Hij werkte in verschillende parochies op het eiland van Oahu.

    Pater Damiaan, geboortehuis in Tremelo

In november 1884 werd bij hemzelf lepra vastgesteld. Met de hulp van vier anderen bleef Damiaan echter verder werken tot veertien dagen voor zijn dood op 15 april 1889. Hij was 49 jaar oud.

Zijn stoffelijk overschot werd overgebracht naar Leuven en er bijgezet op 5 mei 1936.

Op 4 juni 1995 werd hij door Paus Johannes Paulus II zalig verklaard tijdens een openluchtviering aan de Basiliek van Koekelberg. Na de plechtigheid werd een relikwie (rechterhand) van Pater Damiaan overgebracht naar Molokaï en uiteindelijk op 22 juli 1995 begraven in Kalawao op Molokaï.

Pater Damiaan heeft een standbeeld in Washington. Het beeld toont de lepra lidtekens aan gelaat en arm.

Op Hawai werd 15 april uitgeroepen tot Pater Damiaan dag en is een feestdag

Er werd in 2000 een film gemaakt over zijn leven: Molokai: The Story of Father Damien, met Jan Decleir, Derek Jacobi, Kris Kristofferson, Sam Neill, Tom Wilkinson, Peter O'Toole en David Wenham.

Pater Damiaan werd uitgeroepen tot de patroon van de AIDS lijders.

IN HET SPOOR VAN DAMIAAN


Molokaï, waar Pater Damiaan voor de melaatsen zorgde, is één van de eilanden van Hawaï. Het is ongeveer half zo groot als Oost-Vlaanderen en telt zo'n 6000 inwoners. In 1873, toen Damiaan aankwam op Molokaï, was Hawaï een koninkrijk. Het was pas in 1959, na een volksstemming, dat Hawaï een staat werd van de Verenigde Staten van Amerika.
Molokaï is een prachtig eiland: het is helemaal niet toeristisch en de mensen leven er van veeteelt en landbouw. Het is precies in dit paradijs dat Damiaan de grootst mogelijke miserie tegenkwam. Op dit ogenblik leven er nog zo'n 100 melaatsen. Hun ziekte is bedwongen maar de overlevenden (de meeste zijn ouderlingen) zijn zodanig verminkt dat ze hebben verkozen te blijven wonen in het melaatsendorpje Kalaupapa.

De melaatsen verbleven in Kalaupapa en dat had zo zijn reden: het dorpje is gescheiden van de rest van Molokaï door steile rotsen van meer dan 1000 m hoog. Damiaan kon enkel met de muilezel naar het dorpje geraken. Deze tocht van zo'n 2 uur kruipt echt in je kleren. Voor de verzwakte melaatsen betekent dit gewoonweg dat Kalaupapa een openlucht gevangenis is. Hoewel Kalaupapa prachtig is zo tussen de Stille Oceaan en de bergen, is er ook een heel reëel tsunami gevaar.

Sinds Hawaï deel werd van de Verenigde Staten is het heel wat welvarender geworden. Kalaupapa werd omgevormd tot "National Historical Parc". Er zijn strikte bezoekregels en de klemtoon ligt op behoud en bezinning. Het dorpje blijft moeilijk toegankelijk: eenmaal per jaar doet een groot schip Kalaupapa aan en brengt voorraden voor het ganse jaar. De Amerikaanse overheid is zich goed bewust van de rol van Pater Damiaan: in de "United States Capitol" (zeg maar het parlement) staat een standbeeld van Damiaan.

Deze foto komt u misschien bekend voor. Op deze plaats werden de opnames gemaakt voor de Jurassic Parc films. Ten tijde van Damiaan gebeurden hier nog gruwelijker dingen: melaatse Hawaïanen werden hier per schip naar toegebracht. De zeemannen hadden echter een zodanige schrik van de melaatsen van Molokaï, dat ze de zieken gewoonweg dumpten op de puntige rots. Om te overleven dienden de melaatsen dan 200 m te zwemmen naar het vasteland. Je mag er niet aan denken hoeveel mensen verdronken in deze woelige wateren.

Pater Damiaan was niet alleen: verschillende andere geestelijken voegden zich bij hem. Een verhaal dat ons persoonlijk erg trof was dat van de Amerikaanse priester Todd: op zijn grafsteen stond te lezen: ik ben naar de melaatsen gegaan om boete te doen voor mijn misdaden tijdens de Amerikaanse burgeroorlog. Eén ding werd ook snel duidelijk: Damiaan was geen doetje en hij schuwde er niet voor om zijn oversten en de Hawaïaanse gezagsdragers hard aan te pakken. Op de foto ziet u links Moeder Marianne en rechts Vader Damiaan. Marianne verzorgde Damiaan op zijn doodsbed en wordt binnenkort ook heilig verklaard. Zuster Marianne had veel meer diplomatie dan Damiaan: waar hij zes jaar voor vocht bracht zij op een paar weken voor mekaar. En toch ... het hart van de Hawaïanen gaat uit naar de man van Tremelo.
 

Dit is het originele kerkje van Damiaan. Hij bouwde het met eigen handen. Het kerkje wordt nu volledig opgekalefaterd: men verwacht immers hoog bezoek bij de heiligverklaring. Alle inwoners van Kalaupapa (melaatsen en niet-melaatsen) werden overigens door onze paus uitgenodigd naar het feest te Rome. Paus Benedictus betaalt alle kosten.

Dit is het graf van Vader Damiaan. Iedere dag worden de bloemenkransen vernieuwd. Eigenlijk ligt hier enkel nog de hand van Pater Damiaan. De rest van het lichaam ligt te Tremelo. De Hawaïanen werden beloofd dat het lichaam zou terugkeren naar Molokaï. Damiaan zelf wilde begraven worden onder de boom waar hij sliep toen hij zijn eerste nacht doorbracht te Kalaupapa.
Je zou gaan denken dat Molokaï heel erg katholiek is: dat is echter niet zo. Behalve katholieke kerken (waarvan verschillende gebouwd door Damiaan zelf) zijn er ook nog gebedshuizen van Protestanten, Jehova's, Mormonen, Boeddhisten, Methodisten enz. Deze leven allemaal vreedzaam samen en voor elk van hen is Damiaan even heilig.
Het is misschien goed om aan te stippen dat de katholieke kerk een minderheid is: in het Hawaïaanse koninkrijk mocht de katholieke kerk zelfs geen eigendom hebben. Niet dat dit Pater Damiaan tegenhield ...
 

Deze op het eerste zicht onbeduidende foto van de binnenkant van de kerk van Damiaan heeft ons bijzonder geraakt. Zie je de rechthoekige gaten in de plankenvloer? Ze werden door Damiaan zelf uitgebeiteld. Hij merkte immers dat zijn parochianen nooit lang bleven in de mis: al na vijf minuten verdwenen ze weer. Lepra tast - net zoals AIDS - het weerstandsvermogen van de mens aan en de melaatsen kregen longaandoeningen waardoor ze veel slijmen afgaven. Damiaan begreep dat zijn mensen zich schaamden en daarom bracht hij de gaten aan. Hij voorzag de gelovigen van lange bladeren - een beetje zoals maïs bladeren van bij ons - waardoor de misgangers de slijmen konden afvoeren via de bladeren en de gaten naar buiten toe.
 

Soms heb je het gevoel bij Heiligen dat ze ongenaakbaar zijn: nooit twijfelen, altijd het goede doen. Damiaan was anders: soms werd het hem ook wat teveel en dan vertrok hij met de muilezel naar de rest van Molokaï. Maar daar zat hij ook niet stil: hij bouwde er verschillende kerken waarvan er nog drie worden gebruikt. Op de foto zie je de kerk "Our Lady of Seven Sorrows". Damiaan wist hoe en waar hij moest bouwen: hij zocht rustige, prachtige plekken uit. Deze kerk staat tussen het groen met uitzicht op de Stille Oceaan en toch beschut tegen tsunami's.
 

Het doet wat vreemd aan: je bent de andere kant van de wereld en in de huizen en de kerken hangt een tekst in het Vlaams. Van zodra men weet dat je uit België komt, spreken de mensen je aan: de beveiligingsagent op het vliegveldje, de dienster in het restaurant, toeristen, jonge mensen, ouderen. Ze weten letterlijk alles van Damiaan: ze hebben boeken gelezen, overal hangen foto's, ze weten dat hij uitgeroepen is tot de Grootste Belg. Het is zoals onze pastoor Guy Claus zegt: Damiaan is niet zomaar een Heilige, hij is een sterke, moderne Heilige en in Rome weet men dat. Wij weten dat nu ook.

 

Na alle krantenartikels en TV-reportages van de laatste weken, enkele persoonlijke herinneringen aan Pater Damiaan en een tijdsbeeld.

In 1936 zat ik in het 6e leerjaar Lagere School. Ik was toen 12 en mocht mee met mijn ouders naar Antwerpen, waar het mooie zeilschip "De Mercator" zou aanmeren met het stoffelijk overschot van Pater Damiaan.

We hadden veel over hem gelezen in Zonneland en andere jeugdlectuur. Men had ons zoveel over hem verteld op school en we hadden dan ook een opstel moeten maken over "De held van Molokaï"

En dat schrift heb ik bewaard, een relikwie uit mijn jeugd! Ik herlas nu rustig dit fameus document van - stel je voor - VIER bladzijden! daar waar andere opstelletjes hooguit de helft bedroegen. Eigenlijk moet zo'n lang opstel maken een hele corvee geweest zijn, doch die vier pagina's (in oude spelling!) liepen over van echte en warme bewondering.

Er waren details uit zijn jeugd, die tot kinderen spraken: "In zijn prille jeugd onderscheidde men 't baaske niet veel van zijn makkers, alleen maar dat hij zeer godvruchtig was en dolveel van schaapjes hield. Daarom noemde men hem ook "Het Herderken van Ninde". Ook zijn verder leven werd uitvoerig belicht: niet alleen de lichamelijke toestand - die vreselijke melaatsheid - maar ook de geestelijke toestand van veel zieken had men ons uitgelegd: "zedelijk verval en bederf had er huis gehouden, immers de leuze was "op Molokai houden alle wetten op" en verder: "De melaatschen zagen toch zo gaarne hun "Makua Kamiano" die alles verlaten had, die nooit meer naar Honolulu terug mocht keeren voor hen".

Zelfs een keerzijde werd vermeld: "Op zijn sterfbed mocht hij de vruchten van zijn werk genieten, maar ook smarten. Want niet alle menschen namen aan dat hij dat deed uit zuivere naastenliefde. Maar Damiaan met zijn grootmoedig karakter vergaf hun alles…"

Zijn figuur, zijn hele leven, hadden ons enthousiasme gewekt. 

Antwerpen, mei 1936

We waren er heel vroeg, op die 3e mei 1936 en vonden een prima plaats op één van de beide terrassen aan de Scheldekaai. Die lagen hoger zodat we, op de eerste rij aan de balustrade, alles zeer goed konden zien. Ze waren overvol toeschouwers. Het was héél lang wachten, en ik werd héél ongeduldig en mijn ouders keken héél streng! Doch eindelijk kwam dan die zeer indrukwekkende, echt grandioze stoet. Er was de koning, Leopold III in legeruniform, die vooreerst onze belangstelling kreeg. We waren royalist in die dagen en koningin Astrid, wier begrafenisfoto's we ons zo goed herinnerden, was nog geen jaar geleden gestorven. Dan kwamen veel ministers en hoogwaardigheidsbekleders, waarvan mijn ouders de namen fluisterden. Wie mij ook erg boeiden waren de Ridders van het Heilig Graf in hun mooie witte mantel met dubbel rood kruis, en die van Malta met "hun scharlakenrood kostuum met gouden epauletten en donkerblauwe mantel" (daarvoor heb je zeker oog als meisje van 12 jaar!) gevolgd door Kardinaal Van Roey in groot ornaat.

En toen werd die prachtige kist van Pater Damiaan voorbij gedragen. Was er eerst wat licht geroezemoes, dan werd het muisstil. Je voelde zoiets als diepe eerbied, ingetogenheid, bewondering in die grote menigte mensen, heel de duur van het traag voorbij schrijden, en voor mij werd de figuur uit mijn opstel, de "Held van Molokai" weer levend.

Er heerste een innige sfeer van warme genegenheid, ja liefde (eerder ongewoon voor nuchtere Vlamingen) voor die eenvoudige, maar zo grote man van bij ons, waarop we fier waren.  En hij was iemand waarvan men in de volksmond met veel overtuiging zegt: "Da's nen heilige", maar zonder aan een officiële heiligverklaring te denken. Want die heiligen lijken ons ver weg, maar Pater Damiaan was dichtbij, voor ons was hij al heilig…

Die herinnering kan je sinds je 12 jaar niet meer vergeten; die blijft je bij, doorheen je verder leven.

Washington, oktober 1979

Tijdens een bezoek aan Washington D.C. bezocht ik ook het Capitool. Je krijgt daar heel wat beroemde Amerikanen te zien. En dan plots daartussen: een groot, massief, bijna reusachtig standbeeld van FATHER DAMIEN HAWAI - Wat, dat is toch Pater Damiaan! "Het herderken van Ninde - De Held van Molokai" uit mijn jeugd, een Vlaming. Die is van ons. Wat denken die Amerikanen wel!

Toen realiseerde ik me dat hij in Amerika wel een héél belangrijk iemand moest zijn, wanneer hij tussen al die illustere mannen een ereplaats kreeg; hij was ook één van hen…

(In zijn geboorteland was er geen standbeeld van Pater Damiaan in een officieel en publiek gebouw!)

Rome, 11 oktober 2009

Heilige Damiaan, bid voor ons.

Pater Damiaan is nu niet alleen een sant in eigen land, maar in heel de wereld.

Een Latemse parochiaan die erbij was in 1936

HEILIGVERKLARING PATER DAMIAAN
Op 11 oktober 2009 werd Pater Damiaan heilig verklaard. Een vriend en collega die al zes jaar te Rome woont en dagelijks in de Sint-Pietersbasiliek de eucharistie opdraagt, nodigde mij uit om deze plechtigheid vanaf de eerste rij bij te komen wonen.
Tevens heeft hij ervoor gezorgd dat ik tot de groep priesters behoorde die de communie mocht uitreiken.
Het was voor mij een unieke belevenis om, op nauwelijks enkele meters van het altaar in die enorme basiliek, getuige te mogen zijn van deze speciale en indringende gebeurtenis.
Ik ben mijn collega er nog steeds dankbaar voor!
Zopas bereikten mij een aantal foto's van deze viering, ik laat ze hier graag verschijnen.

Op de eerste foto zie je hoe de paus het altaar betreedt. Mijn collega heeft voor ons goede plaatsen bekomen. Op de eerste rij!

Op de tweede foto merk je de 200 priesters van over gans de wereld. Zij zullen later de communie uitdelen.

De derde foto toont de overste van de Picpus-paters, orde van pater Damiaan. Hij komt de paus danken voor de heiligverklaring. (Rechts van het altaar: uw pastoor die praat met zijn collega tijdens de mis, foei!)

Guy Claus, pastoor parochie Eke en Vurste.

Nog enkele foto's vanuit ROME.